آیت‌الله‌العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی

آیت‌الله‌العظمی سید شهاب الدین مرعشی نجفی

سید شهاب‌الدین در بین‌الطلوعین پنج‌شنبه ۲۰ صفر ۱۳۱۵ق. (۱۲۷۶شمسی) در نجف به دنیا آمد. هر یک از علما هنگام گفتن اذان و اقامه به گوش او اسمی برایش انتخاب کرده بودند: محدث نوری، نام محمدحسین، میرزا حسین بن میرزا خلیل، لقب آقانجفی، سید مرتضی کشمیری، کنیۀ ابوالمعالی و سید اسماعیل صدر لقب شهاب‌الدین.

هو الفتاح العلیم

وقتی سید شهاب‌الدین شیرخواره بود، مادرش در ایام عادت به او شیر نمی‌داد و علویه‌ای را برای این زمان اجیر کرده بودند. از نخستین جمله‌هایی که او آموخت جملۀ «هو الفتاح العلیم» به دست شیخ علی رُفَیش نجفی بود. او به دست پدرش در حرم امیرالمومنین (سلام‌الله‌علیه) لباس روحانیت پوشید و پیش جدۀ پدری‌اش، شمس اشرف بیگم، قرآن مجید و ادبیات عرب را تا کتاب مغنی‌اللبیب آموخت.

او نزد پدرش مقدمات برخی علوم را آموخت. پس از آن، پدرش او را برای فراگیری علوم ریاضی، هندسه، جغرافیا و... به مدارس جدید فرستاد. شهاب‌الدین پس از ۵ سال با رتبۀ اول موفق به اخذ گواهی‌نامۀ عالی آن زمان شد. پس از اتمام دوره، برخی علوم جدید را پیش استادان خصوصی یاد گرفت، به طب علاقمند شد و برخی کتاب‌های طبی را پیش پدرش و برخی را پیش میرزا محمدعلی، معروف به مؤید الاطبا، فراگرفت. وی در شانزده سالگی به تفسیر علاقمند شد و همتش را صرف یادگیری علوم دینی کرد. او پس از تحصیل علوم مختلف در نجف به ایران آمد و در ری، مشهد، اصفهان و قم هم از استادان دیگری بهره گرفت و تلاش‌های علمی‌اش در ۲۷ سالگی به بار نشست. ایشان پس از رحلت آیت‌الله بروجردی جزء مراجع طراز اول تقلید و اولین رسالۀ عملیه‌اش در سال ۱۳۶۶ق منتشر شد.

اصل و نسب

نسب آیت‌الله مرعشی پس از سی و سه واسطه به امام سجاد (سلام‌الله‌علیه) می‌رسد. ساداتِ مرعشی، حسینی هستند. جد اعلای این سلسله سیدعلی مرعشی نام دارد که در شهر مرعش در حوالی مرزهای سوریه و ترکیه و جزء قلمرو ترکیه زندگی می‌کرد. وی در قرن سوم به ایران مهاجرت کرد و ظاهراً در مازندران ازدواج کرد. هستۀ مرکزی مرعشی‌های ایران طبرستان بود. گرایش به تشیع مردمان خطۀ شمال مرهون زحمات این خاندان است. سید قوام‌الدین، مشهور به میر بزرگ - جد پانزدهم آیت‌الله مرعشی - حکیم و فرمانروایی بوده که در قرن هفتم هجری در شهر آمل حکومت می‌کرده است و هم‌اکنون مرقدش در سبزه‌میدان آمل، بارگاه و صحن و سرایی دارد. از زمان صفویه بار دیگر مرعشی‌ها نضج گرفتند و با حاکمان این طایفه وصلت کردند. مادر شاه عباس اول بانویی از همین خاندان است.

سید الحکما شرف‌الدین مرعشی (متوفی ۱۳۱۶ق) جد آیت‌الله مرعشی است. او ۱۱۴ سال عمر و ۸۰ سال طبابت کرد. ابتکارات عجیبی دربارۀ ساخت دندان مصنوعی و ساخت زنبور عسل از اصول شیمیایی به او نسبت داده‌اند.

جده‌اش معروف به شمس‌الشرف خانم، از سادات طباطبایی تبریز و بانوان باکمال عصر خویش، امیر عبدالغفار طباطبایی و فرزندش عبدالوهاب قاضی‌القضات سلسلۀ آق قویونلو و شخصیت‌های برجستۀ عصر صفویه و بسیاری دیگر، از افراد مشهور این خاندان هستند.

پدرش سید محمود مرعشی (متولد ۱۲۷۰ق)، یک‌بار در ۱۳۱۱ق با علویه فاطمه سبزواری فرزند سیدحسین حسینی در تهران ازدواج کرد و از او دارای یک فرزند به نام علی شد. این ازدواج استمرار نداشت. بار دوم در ۱۳۱۴ق با علویه صاحبه خانم، نوۀ آیت‌الله سید مهدی حسینی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند به نام‌های شهاب‌الدین، ضیاء‌الدین، فاطمه و مرضیه بود.

همسر و فرزندان

آیت‌الله مرعشی، در ۸ جمادی‌الاول ۱۳۴۵ق با یکی از دخترعموهای خود به نام گوهرتاج ازدواج کرد و از او صاحب دختری شد. اما این زندگی مشترک دوام نیافت و به جدایی انجامید. همسر دومش دختر آیت‌الله سید عباس فقیه مبرقعی رضوی قمی (متوفی ۱۳۳۵ق) بود.

آیت‌الله مرعشی نجفی چهار پسر و چهار دختر دارد: سید محمود (متولد ۱۳۲۰ش)، سید محمدکاظم (متولد ۱۳۲۲ش)، سید محمدجواد (متولد ۱۳۲۶ش) و سید امیرحسین، پسرانش و عباسعلی عمید زنجانی، علی فاضل لنکرانی (برادر بزرگ آیت‌الله فاضل لنکرانی)، سید عباس موسوی حرمی و سید خلیل میری تهرانی دامادهایش هستند.

استادان

ریاضیات

۱) عبدالکریم بوشهری معروف به سعادت (متوفی ۱۳۲۷ق)

۲) عباس بن شیخ اسدالله خلیلی معروف به اقدام

۳) عندلیب‌زاده تهرانی

۴) آقا محمد محلاتی

۵) عبدالرحیم بادکوبه‌ای (متوفی ۱۳۶۵ق)

۶) سید ابوالقاسم موسوی خوانساری (متوفی ۱۳۸۰ق)

۷) محمود اهری

۸) باقر ایروانی

۹) سید هبةالدین شهرستانی

۱۰) میرزا حیدرعلی نائینی (در تهران)

علوم غریبه و سلوک عرفانی

۱) ابوالحسن هندی حائری (متوفی ۱۳۴۵ق)

۲) محمدحسین بن محمد خلیل شیرازی (متوفی ۱۳۳۹ق)

۳) ضیاء‌الدین سرابی

۴) علی‌اکبر حکمی یزدی

۵) محمد حرزالدّین

۶) محمدعلی شاه آبادی

ادبیات

۱) جده‌اش: شمس اشرف بیگم

۲) پدرش: سید محمود مرعشی

۳) مرتضی طالقانی

۴) سید محمدکاظم خرم‌آبادی موسوی نجفی

۵) محمود حسینی مرعشی شوشتری

تفسیر

۱) محمدحسین شیرازی

۲) شمس‌الدین شکویی

۳) ابوالحسن مشکینی نجفی

۴) سیدآقا شوشتری جزایری

۵) محمدجواد بلاغی

۶) فرج‌الله تبریزی

فقه و اصول

۱) سید آقا شوشتری، شرح لمعه

۲) ابوالحسن مشکینی اردبیلی، کفایة الاصول

۳) نعمت‌الله لاریجانی، قوانین الاصول

۴) محمدحسین بن محمدخلیل شیرازی، من لایحضره الفقیه

۵) شیخ احمد آل کاشف الغطاء (متوفی ۱۳۴۴ق)

۶) سید محمدرضا مرعشی رفسنجانی

۷) غلامعلی قمی

۸) حبیب‌الله اشتهاردی

۹) میرزا حسن رشتی

۱۰) میرزا آقا اصطهباناتی

۱۱) سید علی طباطبایی

۱۲) عبدالحسین مرندی

۱۳) سید احمد بن محمد باقر بهبهانی حائری

۱۴) علی‌اصغر تبریزی نجفی

۱۵) محمدحسین بن علی شیخ العراقین

۱۶) شیخ علی نجفی (نوه صاحب جواهر)

۱۷) آقا ضیاء عراقی (متوفی ۱۳۶۱ق)، از اول اصول تا بحث مطلق و مقید

۱۸) محمدحسین تهرانی (متوفی ۱۳۴۰ق)

۱۹)شیخ عبدالکریم حائری یزدی (متوفی ۱۳۵۵ق)

۲۰) محمدرضا مسجدشاهی (متوفی ۱۳۶۲ق)

رجال

۱) سید حسن صدر

۲) عبدالله مامقانی نجفی

۳) ابوالهدی کرباسی

۴) شیخ موسی کرمانشاهی

کلام

۱) محمد اسماعیل محلاتی نجفی

۲) محمد جواد بلاغی

۳) سید هبةالدین شهرستانی

حکمت و منطق

۱) شمس‌الدین شکویی قفقازی (منطق)

۲) علی‌محمد نجف آبادی (متوفی ۱۳۳۲ق)

۳) فاضل مشهدی (متوقی ۱۳۴۳ق)

۴) محمدطاهر تنکابنی (متوفی ۱۳۶۰ق)

۵) میرزا مهدی آشتیانی (متوفی ۱۳۷۲ق)

اخلاق و عرفان

۱) سید علی قاضی طباطبایی

۲) سید احمد کربلایی

۳) میرزا جواد ملکی تبریزی

۴) میرزا علی اکبر حکمی یزدی

۵) محمدحسین قمشه‌ای

شاگردان

۱) سید مصطفی خمینی

۲) مرتضی مطهری

۳) محمد مفتح

۴) دکتر بهشتی

۵) شهید صدوقی

۶) شهید قاضی طباطبایی

۷) سید محمود طالقانی

۸) شهاب‌الدین اشراقی

۹) مرتضی حائری

۱۰) حسین نوری همدانی

۱۱) امام موسی صدر

۱۲) ابوطالب تجلیل تبریزی

۱۳) سید مرتضی عسکری

و...

آثار

آیت‌الله مرعشی در طول زندگی خود موفق به تالیف بیش از ۱۵۰ کتاب و رساله شد. تألیفات او از نظر در دسترس قرار گرفتن برای عموم چند حالت دارند؛ برخی چاپ شده و در اختیار عموم قرار دارند، بخشی به صورت خطی باقی مانده‌اند، تعدادی از بین رفته‌اند و شماری از دست‌نوشته‌هایش که به صورت اوراق پراکنده بوده‌اند در حال تدوین و جمع‌آوری می‌باشند. برخی از تألیفاتش به شرح زیر است؛

علوم قرآنی

۱) التجوید

۲) الرد علی مدعی التحریف

۳) حاشیه علی انوار التنزیل بیضاوی

۴) سند القراء و الحفاظ

۵) مقدمه تفسیر الدر المنثور سیوطی

ادبیات

۱) قطف الخزامی من روضة الجامی (حاشیه بر شرح کافیه جامی)

۲) المعول فی امر المطول (حاشیه بر شرح تلخیص تفتازانی)

۳) الفروق

حدیث، ادعیه و زیارات

۱) مفتاح احادیث الشیعة

۲) حاشیه بر الفصول المهمة شیخ حر عاملی

۳) حاشیه مختصر بر کتاب من لا یحضره الفقیه

۴) مجموعه‌ای در ادعیه و زیارات

۵) شرح دعای سمات

۶) شرح زیارت جامع کبیره

۷) مقدمه مفاتیح الجنان

۸) شمس الامکنه و البقاع فی خیرة ذات‌الرقاع

۹) فوایدی چند ر خصوص صحیفه کامله سجادیه

اصول فقه و فقه

۱) حاشیه بر فرائد الاصول شیخ انصاری

۲) حذف الفضول عن المسالک

۲) توضیح المسائل

۳) راهنمای سفر مکه و مدینه

۴) الغایة القصوی (حاشیه استدلالی بر عروة الوثقی)

۵) مسارح الافکار فی توضیح مطارح الانظار (حاشیه بر تقریرات شیخ انصاری)

۶) مصباح الناسکین (مناسک حج)

رجال، شرح حال و أنساب

۱) التبصرة فی ترجمة مؤلف التکملة (در شرح حال میرزا محمد مهدی کشمیری)

۲) تراجم اعیان السادة المرعشیین

۳) سادات العلماء الذین کانوا بعد الالف من الهجرة

۴) شرح احوال امامزاده سلطان علی فرزند امام باقر(ع)

۵) رسالة طریفة در شرح حال شیخ محمد جعفر کمره‌ای

۶) رساله‌ای در حالات نصر بن مزاحم منقری

۷) الفوائد الرجالیه

۸) وسیلة المعاد فی مناقب شیخنا الاستاذ

۹) وفیات الاعلام

۱۰) مشجرات آل رسول الاکرم یا مشجرات الهاشمیین (مفصل‌ترین کتاب او در أنساب)

۱۱) رساله‌ای در خصوص سادات مدینه منوره

۱۲) شجرنامه سادات حسینی کاشانی

۱۳) مزارات العلویین

۱۴) حاشیه بر بحر الانساب سید عمید الدین نجفی

۱۵) کتابی در انساب و تبارشناسی غیر سادات

کلام، منطق و علوم غریبه

۱) ملحقات احقاق الحق

۲) رفع الغاشیه عن وجه الحاشیه ملا عبدالله یزدی بر تهذیب المنطق تفتازانی

۳) حاشیه بر کتاب سرخاب در رمل

۴) حاشیه بر کتاب سرالمکنون

۵) نسمات الصبا در فواید علم رمل، حروف، اوراد و اذکار

آیت الله مرعشی آثار دیگری هم به صورت سفرنامه، اجازات، اجوبة المسائل و مکاتبات دارد.

وفات

آیت‌ الله مرعشی نجفی در سن ۹۶ سالگی در ۷ شهریور ۱۳۶۹ش / ۷ صفر ۱۴۱۱ق رحلت کرد. او را بنا بر وصیت خودش در کتابخانه‌اش که در خیابان ارم قم واقع است دفن کردند.

بنا بر وصیت اش، سجاده‌ای را که هفتاد سال بر آن عبادت کرده بود، لباسی که برای عزای امام حسین(ع) بر تن می‌کرد و خاکی را که از حرم امامان و امامزادگان جمع‌آوری کرده بود به همراهش دفن کردند.

منبع: سایت ویکی شیعه، راسخون و صلات

 

نظر خودتان را ارسال کنید