سیره شناسی

واکنش آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی به اسراف

اسراف یکی از گناهان بزرگ است که خداوند به طور مستقیم در قرآن به آن اشاره کرده است و انجام آن را گناهی بس بزرگ به شمار می‌آورد، تا حدی که می‌فرماید خداوند مسرفان را دوست ندارد.

کلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یحِبُّ الْمُسْرِفِینَ[۱]

از نعمت‌های الهی بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‌دارد

بیشتر بخوانید
حضور قلب آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی در نماز

آن استاد بی‌بدلیل عرفان می‌فرماید: «همۀ ارباب صنایع و حِرف و اهل لذات و معاملات و عادات، اعمال خود را به "حضور قلب" انجام می‌دهند، به جهت آنکه قلب دارای محبوب است و لذا متوجه به محبوب خواهد بود و فقط اهل عبادت محروم از قلبند! با آنکه اُسّ اساس پرستش و ستایش بر حضور است؛ و حقیقتاً تمام عاملین، به اعمال خود اخطار می‌کنند به اهل عبادت که ما عملی نکرده‌ایم مگر به حضور قلب، آیا شما در تمام عمر عبادت کرده‌اید به حضور قلب یا نه؟[۱]»

بیشتر بخوانید
جهاد شجاعانه آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی

با توجه به آن زمینه سیاسی‌خانوادگی و زانو زدن در پای کرسی تدریس دو مرجع دینی برجسته و دو رهبر سیاسی بزرگ، رهبر بزرگ نهضت مشروطه ایران، آخوند خراسانی، و رهبر بزرگ قیام مردم عراق علیه اشغالگران انگلستان، در مراوده صمیمانه با آن دو و از نزدیک شاهد تحولات جاری آن عصر بودن، از شاه‌آبادی شخصیتی فهیم ساخته شد که میان عرفان و فقاهت از یک سو و سیاست و دیانت از سویی دیگر پیوند زد و پس از مراجعت از عراق و اقامت گزیدن در تهران، با گره زدن میان این سه بُعد، هرمی کامل از اندیشه صحیح اسلامی که در آن رشد کرده و در خود پدید آورده بود، به جامعه آن عصر ایران ارائه نمود؛ همین سه بُعد اصلی که در شخصیت

بیشتر بخوانید
تبحر آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی در انواع علوم و فنون

این نکته را نباید فراموش کرد که تبحر آیت‌اللّه شاه‌آبادی و برجستگی و کمالات او، تنها در عرفان یا فلسفه خلاصه نمی‌شد. به اعتقاد پاره‌ای از خوشه‌چینان خرمن وجود او، مهارت ایشان در فقه و اصول بیش از فلسفه بوده و جنبۀ عرفانی ایشان موجب مستور ماندن بُعد فقهی و اصولی او گشته است. او با آنکه در ایران به اجتهاد نائل شده بود، به عراق رفت و هفت سال در نجف اقامت گزید و در درس مرحوم آخوند خراسانی شرکت کرد.

بیشتر بخوانید
اخذ عرفان از قرآن و اهل‌بیت

چه بسا به خاطر عارف یا فیلسوف بودن و داشتن این اسماء و عناوین، در ذهن این‌چنین تداعی بشود که چنین شخصیت‌هایی کاری به سنت ندارند و از دستورات دینی تبعیت نمی‌کنند؛ برای خود مسلک و روش خاصی دارند که ارتباطی به شریعت ندارد. شاید این تداعی، به خاطر کسانی باشد که اسم عارف بر خودشان گذاشتنه‌اند. وقتی به نوشته‌های آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی نگاه می‌کنیم، به‌ویژه کتاب‌هایی نظیر «الانسان و الفطره»، «الایمان و الرجعَه» و «القرآن و العتره»، می‌بینیم هم اصل آن سخنان را از قرآن و اهل بیت می‌گیرند، هم تخصیص و فروعات آن‌ها را.

بیشتر بخوانید
واکنش آیت‌الله نصرالله شاه‌آبادی در برابر جمع‌آوری خاطرات پدر بزرگوارشان

از مرحوم آیت‌الله نصرالله شاه‌آبادی راجع به جمع‌آوری خاطرات پدرشان پرسیدند. ایشان اینگونه پاسخ داد:

کتاب‌فروش‌ها و ناشران دنبال این هستند چیزهایی بنویسند که جالب باشد و فروش برود. یک بار از من پرسیدند که می‌گویند آقا طی‌الارض داشتند، آیا همین‌طور است؟ گفتم: «شما منکرید که ایشان طی‌الارض داشتند؟ ایشان طی‌الارض‌شان اینگونه بود که من که بچه کوچک‌تر ایشان بودم از ایشان تندتر راه می‌رفتم. طی‌الارض که هنر نیست و ارزش ندارد.» گفتم: «این کارها برای مرتاض‌های هندی خوب است که خیلی قوی‌تر از من و شما هستند. این‌ها هنر نیست، ارزشی ندارد.»

بیشتر بخوانید
رفتار آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی هنگام بیماری

آيت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی آن‌قدر به آرامش محيط خانواده اهميت می‌دادند كه وقتی هم مريض می‌شدند، برای اينكه اعضای خانواده نگران نشوند، مريضي خودشان را به آن‌ها انتقال نمی‌دادند و برای آن‌ها بازگو نمی‌كردند. با اينكه می‌دانستند اعضای خانواده در موقع بيماری مانند پروانه به دور او می‌گردند و از او مراقبت می‌كنند، ترجيح می‌دادند كه بيماری خود را خودشان تحمل كنند و مريضی او باعث رنجش خاطر كسی نشود.

همسرشان می‌گوید:

بیشتر بخوانید
مخالفت آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی با تحزب در نظر آیت‌الله قرهی

سیره سیاسی آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی مبتنی بر سیاسی بودن دین اسلام است. ایشان با سیاسی دانستن دین اسلام، هر گونه توجه به اسلام فردی و تمایلات شخصی و نفسانی را مردود می‌داند. همین دیدگاه بر شاگرد خاص ایشان، امام خمینی، مؤثر بود و پایه‌گذار تحرکات سیاسی عظیم ایشان شد. تأکید فراوان و پیگیر بر دو فرع «امر به معروف» و «نهی از منکر»، نقطه‌ای برجسته در اندیشه و سیره عملی ایشان است.

بیشتر بخوانید
توجه آیت‌الله شاه‌آبادی به استقلال اقتصادی برای جلوگیری از غلبه سیاسی کفار

بخشی از اندیشۀ سیاسی و نگاه‌های تیزبین عارف و فقیه اهل بیت، جناب شاه‌آبادی، توجه دقیق به مقولۀ استقلال اقتصادی و تأثیر آن در عرصۀ سیاست و فرهنگ است. او در زدودن اندیشۀ خواب‌آلودۀ بعضی غافلان و نادانان (غَفَله و جَهَله) که از استفاده از صنایع دشمن خرسندند و می‌گویند: «خداوند عالم آن‌ها را خر و حمال ما قرار داده»، می‌فرماید: «حمال کسی است که پنبه را یک من شش قران به دشمن می‌دهد و یک من ششصد تومان، بل متجاوز، از او می‌خرد. حال مشاهده کن و ببین خر کیست؟ و آیا این نعمت است که آن را تشکر کنی؟

بیشتر بخوانید
استفادۀ تمام مخاطبان آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی از علم ایشان

عالِم دریایی است که هر کسی از آن بهرۀ خود را می‌برد و ملاقات با او، به هر حال سودمند است. خود عالم نیز اهل محروم کردن نیست. او صاحب علم شده تا دیگران را از آن بنوشاند. آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی، به حسب تکلیفی که دین بر گردۀ علما نهاده، بنا به سطح افرادی که در محفلش حاضر بودند، آنان را از علم بی‌کران دین محروم نمی‌ساخت. با لبخندی بر لب و بیانی ناب، مطلب را تا مرتبۀ آن افراد تنزل می‌داد. مخاطبان ایشان نیز گویی که گمشدۀ سالیان خود را یافته باشند، سخن ایشان را گوش می‌دادند.

بیشتر بخوانید

صفحه‌ها