سیره عرفانی

کشف عظمت عرفانی آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی توسط امام خمینی

انسان‌های جریان‌ساز و برجسته تاریخ همواره از میان هزاران راه و مطلب پیش روی خود، بهترین را برمی‌گزینند. امام خمینی نیز به عنوان انسانی الهی که در مسیر بندگی در جست‌وجوی برترین راه تقرب است، استادی می‌جوید که او را با اطمینان و سرعتی بیشتر سوی مقصود ببرد. ایشان که تا پیش از آشنایی با مرحوم شاه‌آبادی درس‌های مختلف خوانده و استادان گوناگون آزموده، همچنان تشنه بود. امام خمینی با دیدن شاه‌آبادی بزرگ، گوهر گم‌شده‌اش را می‌یابد. اهمیت این مطلب را از بیان نوه آیت‌الله شاه‌آبادی، حجت‌الاسلام سعید شاه‌آبادی، می‌شنویم:

بیشتر بخوانید
محدود نبودن برنامه‌های آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی به گروهی خاص و برای همگان بودن

ایشان بسیار عنایت داشتند به این‌که افرادی که مستعد هستند با دادن دستورالعمل‌های خاص اخلاقی، پله‌پله آن‌ها را به مرتبه كمال نزديك بکنند. ایشان از ساختن جوان‌ها و نوجوان‌هایی که در محضر ایشان بودند تا پیرمردها و کسبه بازاری که در نماز ایشان حاضر می‌شدند تا تربیت طلاب و فضلایی که بنا بود هادی و مبلّغ دین اسلام و مردم به دین اسلام باشند؛ همه این اقشار را در تربیت دینی و فعالیت‌های فرهنگی‌شان مورد نظر و مورد لحاظ داشتند.

بیشتر بخوانید
تربیت انسان‌های چندبعدی

دوره سوم اقامت ایشان در تهران ۱۵ سال بود. در این دوره توانستند تشکل‌ها و تجمع‌های اسلامی را سازماندهی و قانونمند کنند؛ تجدید بیعت و تجدید عهد کنند و افراد را جمع کنند و آن‌ها را با موازین اخلاقی اسلام آشنا و متهعد كنند و هم با موازین سیاسی‌اجتماعی اسلام. اصلاً آیت‌الله شاه‌آبادی یک انسان یک‌بعدی که فقط متوجه مسائل عبادی و عرفانی باشد و غافل از مسائل سیاسی و اجتماعی، نبود. بعضی‌ها عرفان را غلط و اشتباه فهمیده‌اند؛ اینکه همین‌طور منحصر بشود و یک‌بعدی به مسائل اجتماعی فقط  نگاه بکند و از مسائل اخلاقی و خودسازی انسان‌ها غفلت بکند.

بیشتر بخوانید
نهایت رعایت ادب در رفتار و گفتار

تکیه حمام خانم که زندگی می­‌کردند، بزرگ بود و در کنار آن یک قهوه­خانه بود. آن را گرفتند برای حوزه ما. همه افرادی که اطراف زندگی می­‌کردند، مرید ایشان شده بودند از بس که ایشان مؤدب بودند. محال بود که حرف یا کلمه ناشایسته‌­ای از ایشان بشنوند. همه افراد و همسایه­‌ها به ایشان نهایت احترام را داشتند. هیچ­‌وقت نشد که من از ایشان حرف ناشایستی ببینم.

بیشتر بخوانید
کیفیت نماز شب آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی

نماز شب از عبادت‌ها و نمازهای پرفضيلت است. نيايش در دل شب حالت خاصی به انسان می‌دهد كه در دل حق‌پويان و خداجويان احساس زيبايی است‌ تا اوج معنويت. لذا دوستان حق و بالاخص آنان كه همۀ عمر برای يافتن معنای حقيقت و سير در سلوک عرفان الهی گذراندند، وقت دعای شبانه را بر هيچ زمان ديگر ترجيح نمی‌دهند؛ چرا كه خداوند هميشه شب و سحر را برای راز و نياز پيشنهاد مي‌كند:

وَ بِالاْ َسْحَارِ هُم‌ْ يسْتَغْفِرُون[۱]‌َ

بیشتر بخوانید
کتمان کرامات و رازداری

از ویژگی‌های تردیدناپذیر سالکان راه خداوند، رازداری و پوشیدن قدرت‌های روحی و نعمات پنهانی خداوند است. این توانایی‌ها، از عوارض و به قولی نقل و نبات‌هایی است که در مسیر سلوک نصیب راهروان می‌شود. انسان با اتصال به تنها منبع قدرت هستی، بسیاری از توانایی‌هایش بروز می‌یابد. سالک می‌داند که تمام این فیض‌ها از خداست و قانع و مشغول شدن به این‌ها، غفلت و از دست دادن فایض اصلی است. در نتیجه، همه‌اش را به هیچ می‌گیرد و با کتمان‌شان دل را آرام می‌کند تا به هیچ‌کدام غره نشود.

بیشتر بخوانید
بهره تمام و کمال آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی از سحرهای ماه مبارک رمضان

در طول ماه مبارک رمضان، آيت‌الله شاه‌آبادی هر شب از افطار تا سحر دعا می‌كردند و نماز می‌خواندند. اين عبادات و نيايش‌ها را يا در مسجد انجام می‌دادند يا در خانه. ولی اين فضيلت بزرگ ماه رمضان، ماه قدر و نزول قرآن را از دست نمی‌دادند و سی شب را خيلی بيشتر از مواقع ديگر سال، به دعا و عبادت می‌پرداختند.

اين عارف بزرگ برای معنا دادن به تمام شعور عرفانی‌اش، هيچ‌وقت اين ماه را سبک نمی‌شمردند. ماه تزكيه، ماه از خويش جدا شدن و پرواز كردن با بال‌های دعا و سجده، تا ملكوت؛ تا اوج كسی كه عمری در آشكار و نهان او را با تضرع و خضوع و ملتمسانه خوانده بودند.

بیشتر بخوانید
حضور قلب آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی در نماز

آن استاد بی‌بدلیل عرفان می‌فرماید: «همۀ ارباب صنایع و حِرف و اهل لذات و معاملات و عادات، اعمال خود را به "حضور قلب" انجام می‌دهند، به جهت آنکه قلب دارای محبوب است و لذا متوجه به محبوب خواهد بود و فقط اهل عبادت محروم از قلبند! با آنکه اُسّ اساس پرستش و ستایش بر حضور است؛ و حقیقتاً تمام عاملین، به اعمال خود اخطار می‌کنند به اهل عبادت که ما عملی نکرده‌ایم مگر به حضور قلب، آیا شما در تمام عمر عبادت کرده‌اید به حضور قلب یا نه؟[۱]»

بیشتر بخوانید
اخذ عرفان از قرآن و اهل‌بیت

چه بسا به خاطر عارف یا فیلسوف بودن و داشتن این اسماء و عناوین، در ذهن این‌چنین تداعی بشود که چنین شخصیت‌هایی کاری به سنت ندارند و از دستورات دینی تبعیت نمی‌کنند؛ برای خود مسلک و روش خاصی دارند که ارتباطی به شریعت ندارد. شاید این تداعی، به خاطر کسانی باشد که اسم عارف بر خودشان گذاشتنه‌اند. وقتی به نوشته‌های آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی نگاه می‌کنیم، به‌ویژه کتاب‌هایی نظیر «الانسان و الفطره»، «الایمان و الرجعَه» و «القرآن و العتره»، می‌بینیم هم اصل آن سخنان را از قرآن و اهل بیت می‌گیرند، هم تخصیص و فروعات آن‌ها را.

بیشتر بخوانید
واکنش آیت‌الله نصرالله شاه‌آبادی در برابر جمع‌آوری خاطرات پدر بزرگوارشان

از مرحوم آیت‌الله نصرالله شاه‌آبادی راجع به جمع‌آوری خاطرات پدرشان پرسیدند. ایشان اینگونه پاسخ داد:

کتاب‌فروش‌ها و ناشران دنبال این هستند چیزهایی بنویسند که جالب باشد و فروش برود. یک بار از من پرسیدند که می‌گویند آقا طی‌الارض داشتند، آیا همین‌طور است؟ گفتم: «شما منکرید که ایشان طی‌الارض داشتند؟ ایشان طی‌الارض‌شان اینگونه بود که من که بچه کوچک‌تر ایشان بودم از ایشان تندتر راه می‌رفتم. طی‌الارض که هنر نیست و ارزش ندارد.» گفتم: «این کارها برای مرتاض‌های هندی خوب است که خیلی قوی‌تر از من و شما هستند. این‌ها هنر نیست، ارزشی ندارد.»

بیشتر بخوانید

صفحه‌ها