شذرات المعارف

غرور به شفاعت اهل بیت علیهم السلام

غرور به شفاعت، منشأ ارتکاب انواع رذایل اخلاقیه و اقسام معاصی کبیره گردیده [...] با اینکه غرور به اسلام و شفاعت، منجر به حِرمان[۱] از هر دو خواهد شد.

 

منبع: عارف کامل، ص ۱۶۲؛ شذرات المعارف، شذره اول

 

[۱]  حرمان: محرومیت

بیشتر بخوانید
غرور به حقانیت اسلام

[سبب] اول [از اسباب ممرضه مسلمین]، غرور مسلمین به حقانیت خود [است] که منشأ تحویل دادن میدان دعوت است به معاندین، و [همین غرور به حقانیت] موجب قناعت نمودن به اسلام انفرادی و ترک تبلیغات و امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر شده [است].

منبع: شذرات المعارف، شذره اول، ص ۴

بیشتر بخوانید
مرگ و آخرت از دیدگاه حکیم شاه‌آبادی

حکیم شاه‌آبادی می‌نویسد: «بدن و روح از نظر مرگ و زندگی و بدن که به ذات خود میت است، با تکیه بر روح، حیات می‌یابد. اگر روح شعاع خود را در همه بدن سرایت دهد، این اثر به شکل حس لامسه پدیدار می‌شود که سراپای بدن را فرامی‌گیرد. اگر شعاع حیات در بخش‌هایی از بدن پدیدار شود، این اثر به شکل حس چشایی، بویایی، بینایی و شنوایی ظاهر می‌شود که فقط در بخش‌هایی از بدن پدیدار می‌شوند؛ پس منظور از خلق حیات، همین حقیقت پدیدار شدن روح در بدن است. و مرگ این است که روح ظهورات خود را از بدن محو کند تا بدن به حقیقت خود که میت بودن است برگردد و تقابل حیات و مرگ بدن، تقابل ملکه و عدم است. و درک حیات و مرگ از حقایقی نیست که کشف آن وظیفه انبیا باشد، بلکه همه حیوانات آن را درک می‌کنند. آنچه انبیا برای بشر آورده‌اند، ارتقا یافتن روح و بقای آن پس از مرگ ابدان است؛ زیرا روح از عالم امر است که نه فانی می‌شود و نه چیزی می‌تواند آن را فانی کند؛ زیرا مجرد از ماده است.»

بیشتر بخوانید
نسخه‌شناسی کتاب شذرات المعارف

پیش از این گفته می‌شد اکثر نسخه‌­های خطی آثار و تألیفات مرحوم آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه­‌آبادی توسط ساواک از منزل امام خمینی(ره) به سرقت رفته و احتمالاً معدوم گردیده یا به خارج از کشور انتقال یافته است؛ لیکن با توجه به یافته شدن نسخ متعدد از آثار ایشان، نظریه سرقت آثار مردود است.

بیشتر بخوانید
چیستی عشق با نگاهی به آرای آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی

برخی عشق را شجرۀ طیبۀ فطری و طوبای سرشتی انسان دانسته و مائدۀ پرفایده و موهبت رحمانی قلمداد می‌کنند و برخی بر اثر جهالت یا غفلت یا تجاهل و تغافل آن را نوعی بیماری و مرض می‌دانند؛ چنانکه علامۀ شهید مطهری می‌فرماید: «بعضی خودشان را با این کلمه خلاص کرده‌اند که این یک بیماری است و یا یک ناخوشی و یک مرض است.»
و برخی از ره‌یافتگان درگاه و بارگاه عشق، عشق را «امانت الهی» تفسیر می‌کنند که بر دوش انسان نهاده شده و کتاب تکوین و تشریع را شرح عشق و منشور محبت قلمداد و امثال علامه جوادی آملی، زیارت جامعه را مثنوی عشق و منشور ارادت توصیف می‌کنند. این رویکردها و قرائت‌های متفاوت و متهافت از عشق، معلول عللی مانند ظرفیت علمی و عملی انسان‌ها، پیچیدگی و متناقض‌نمایی یا پارادوکسیکال بودن عشق، ظهور و تجلیات عشق در مجالی و مجاری متکثر و تقسیمات گوناگون آن است، و شاید یکی از علل نیز تنزل دادن معنا و مقولۀ عشق از آسمان به زمین و رنگ شهوانی به آن دادن و از رایحۀ شهودی آن کاستن باشد. به هر حال در تفسیر جهان و انسان، اصالت از آنِ عشق است.

 
بیشتر بخوانید
آیت‌الله شاه‌آبادی و برهان فطرت عشق بر اثبات واجب‌الوجود

دو عامل اساسی ما را به طرح اندیشه‌های شاه‌آبادی (رحمه الله) فرامی‌خواند: تأثیر او بر اندیشه و شخصیت معمار انقلاب اسلامی که به ما سبک جدیدی از اندیشه و زندگی بخشید و نقش نظریۀ فطرت وی در دین‌شناسی معاصر.
شاه‌آبادی نظریۀ فطرت را با رویکردی هرمنوتیکی از آیۀ فطرت استنباط کرده است. این نظریه تمام فلسفه و زیرساخت ساختمان اندیشۀ دینی شاه‌آبادی است. یکی از مسائل مهم کلامی در عصر جدید مسئلۀ خاستگاه دین است، که مبتنی بر فرضیاتی چون فقدان پایۀ منطقی برای دین، نفی‌ ریشه در ذات و سرشت آدمی برای دین و به طور کلی نفی سرشت برای آدمی است. نظریۀ فطرت شاه‌آبادی پاسخی اسلامی به این مسئله و در عین حال خط بطلانی بر پیش‌فرض‌های طراحان مسئله و پاسخ‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی آن‌هاست.

نظریۀ فطرت، که به عنوان «برهان فطرت» در دین‌شناسی شاه‌آبادی مطرح شده است، نخستین بار از سوی وی و سپس از طریق شاگردان مکتب وی وارد عرصۀ ادبیات دینی معاصر شده است. تفاوت دیدگاه شاه‌آبادی با دیگر معتقدان به این نظریه این است که وی آن را به عنوان روشی منطقی برای اثبات مبدأ واجب‌الوجود به کار گرفته است و با استفاده از مبادی و مقدمات انسان‌شناختی، وجود‌شناختی و معرفت‌شناختی، به براهین فطری متعددی بر اثبات واجب‌الوجود می‌رسد که یکی از آنها برهان فطرت عشق است. این برهان با دو تقریر بیان شده است که صغرای قیاس «عشق فطری انسان به کمال مطلق» در هر دو یکی است، ولی کبرای قیاس گاهی مبتنی بر قاعده تضایف است و گاهی نظریۀ عصمت فطرت و احکام آن است.

بیشتر بخوانید
آیت‌الله شاه‌آبادی مؤسس هیئت‌های مذهبی خانگی و سیار

تأسیسات علمی، مذهبی، عرفانی و اجتماعی مرحوم شاه‌آبادی در نوع خود متنوع، خاص و البته تأثیرگذار است. یکی از این بنیانگذاری‌ها ایجاد هیئت مذهبی سیار و خانگی است. آیت‌الله شاه‌آبادی علاوه بر تدریس و جلسۀ وعظ، برای هفته‌ای دو بار سخنرانی دربارۀ معاد، هیئت مذهبی سیار را تشکیل داد. در واقع ایشان بنیانگذار هیئت مذهبی سیار است که هنوز هم در جامعه مرسوم است و در انقلاب نقشی مهم داشته است.

بیشتر بخوانید
نگاهی اجمالی به آثار منتشرشدۀ آیت‌الله شاه‌آبادی

از مرحوم آیت‌الله شاه‌آبادی (قدس سره) آثار متعددی به جا مانده است که البته برخی از آن‌ها هنوز به زیور چاپ آراسته نشده است. این روزها در قم برخی دست‌نوشته‌­ها و آثاری از ایشان یافت شده است که گروهی از فضلا در حال بررسی و کار بر روی آن‌ها هستند. همچنین آثاری نیز پیرامون شخصیت عرفانی، فلسفی ایشان نگاشته شده است.کتاب­های «شذرات المعارف»، «رشحات البحار»، رساله عملیه ایشان با نام «مفتاح السعاده»، حاشیه فقهی ایشان بر کتاب «نجاة العباد» کتبی است که به به قلم ایشان نگاشته شده و در زمان حیات ایشان نیز چاپ شده است.

۱. شذرات المعارف

بیشتر بخوانید
اندیشۀ سیاسی آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی

اغلب احکام واقعیّه نیز مشتمل است بر سیاست، مثل طهارت و صوم و صلوة و زکوة و حج و جهاد، و لذا می‌توان علی‌التّحقیق گفت که «دین اسلام، دین سیاسی است...

بیشتر بخوانید
شذرات المعارف

یکی از آثار ارزشمند آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی، کتاب شذرات المعارف است که به فارسی نگاشته شده و اوّلین بار در زمان حیات مؤلف عالی‌قدر آن، در اردیبهشت ۱۳۲۵ش به چاپ رسیده است. به نظر می‌رسد انگیزۀ تألیف آن، بیان سلسله معارفی بوده است که با توجّه به آسیب‌ها و مشکلات و آفاتی که مسلمانان به آن مبتلا شده بودند، راهکارهای عملی و سیاست‌های اصلاحی را در زمینۀ عِدّه و عُدّه، مبتنی بر حقایق عمیق و گستردۀ اسلام به مسلمانان نشان دهد.

بیشتر بخوانید

صفحه‌ها