فیلسوف فطرت

رابطه عقلانیت و فطرت در نزد آیت‌الله شاه‌آبادی

شما که بحث عقلانیت را مطرح کردید، این را می‌توانیم این‌گونه بگوییم که در مقابل فطرت، که آقای شاه‌آبادی به این صورت مطرح می‌کند، که باز عقل از ریشه عقالی است که دست و پایش بسته است، باز درست است که نسبت به عالم مثال و عالم ماده یک لطافت و کمال بیشتری دارد؛ اما باز نسبت به عالم اسما و ذات اقدس الهی یک نوع کدورت و زمختی دارد، چون هرچه از عالم بالا به سمت پایین می‌آییم، عالم اعيان آشکار می‌شود، چون حجاب خودبه‌خود بیشتر می‌شود.

بیشتر بخوانید
اثبات معاد از طریق فطرت در اندیشه آیت‌الله‌العظمی میرزا محمدعلی شاه‌آبادی

ببینید تعبیر آیت‌الله شاه‌آبادی از فطرت چقدر لطیف است: «مراد از فطرت الهی، عشق است!» بعد تعریف می‌کنند منظورشان را از این عشق. بعد از اینکه فطرت را تعریف می‌کنند و تفاوتش با طبیعت را در این شذره ششم بیان می‌کنند و مثال می‌زنند؛ بعد از آن، با فطرت به استدلال اصول اعتقادی می‌پردازند. امام (ره) که شاگرد ممتاز آیت‌الله شاه‌آبادی است، می‌فرماید: «آقای شاه‌آبادی متفرد است در این میدان.» یعنی اینکه منحصر است که از طریق فطرت، تفسیر معارف الهی را بکند.

بیشتر بخوانید
تأثیرات فیلسوف فطرت بر سبک زندگی از دیدگاه دکتر عباس گوهری

نكتۀ جالب در رابطه با حضرت آیت‌الله شاه‌آبادی، موضوع و بحث فطرت است. فطرت در طول ساليان و قرون مختلف تغيير نمی‌­كند. یعنی در حال حاضر که ما در قرن ۲۱ هستيم، جامعۀ امروزی مواجه با همان دستورات دينی است كه در حدود ۱۴۰۰ سال از عمر آن می‌­گذرد؛ در عین حال که فطرت انسانی تغيير نكرده است. فطرت آدم‌­ها همانی است كه قبلاً بوده است. هنوز هم با گذشت این­‌همه سال، ما انسان­های زيبا و صادق را دوست داريم. دربارۀ مسائل خلقت، خداوند و جهان هستی كنجكاويم و هميشه دوست داريم بیشتر بدانيم. اين‌­ها چيزهایی است كه در فطرت ما وجود دارد (اين شبهه‌­ای است كه عده‌­ای می‌­گويند به اسلام هم سرايت می‌­كند.

بیشتر بخوانید
فطرت و عشق از منظر آیت‌الله شاه آبادی و امام خمینی

چكیده
فطرت از موضوعاتی است كه در طول تاریخ مورد توجه ادیان آسمانی، اندیشه‌وران و معرفت‌طلبان بوده و هست. فرهیختگان عرصۀ توحید و دانشوران ساحت انسان‌شناسی، نقد عمر خویش را صرف این كالای ثمین كرده و همت خویش را در بحر معرفت فطرت به غواصی كشانده‌اند تا دُرّ عشق را از صدف فطرت اصطیاد كنند.

بیشتر بخوانید
محرومیت امام خمینی از فیض درس استادش، مرحوم شاه‌آبادی

امام خمينی (ره) در تعليقۀ خود بر «مصباح‌الانس»[۱] ابن فناری، چنين مرقوم داشته‌اند:

«قَدْ شَرَعْنا قرائَة هذَا الْكتابِ الشَّريفِ لَديَ الشَيْخ العارِفِ الكامِل، اُستادِنا فِي المَعارِفِ الالهيَّهِ،‌ حَضرَة الميرزا مُحَمَّدعَلي الشاه‌آبادي الاِصفَهاني،‌ دامَ ظِلُّهُ، في شَهْرِ رَمَضانِ المُبارَك سنه ۱۳۵۰.»

بیشتر بخوانید
عرفان نظری و عرفان عملی آیت‌الله شاه‌آبادی در گفت‌وگو با دکتر عباس گوهری

حضرت آیت‌الله شاه‌آبادی را به‌حق می‌توان یک عارف كامل ناميد؛ چون ايشان در دو زمينۀ عرفان نظری و عملی رشد كرده بودند و كارهای زيادی نیز در اين زمينه انجام داده بودند. در عرفان افراد فراوانی هستند كه تلاش‌های زيادی انجام داده‌اند، اما هر کدام در شاخۀ خاص خودشان (نظری یا عملی) فعالیت کرده‌اند؛ زیرا اين دو عرفان کاملاً از يكديگر مجزا هستند؛ یعنی نمی‌توان گفت کسی که در زمينۀ عرفان نظری كار كرده است، حتماً در عرفان عملی هم سرآمد است؛ یا کسی که در عرفان عملی تلاش کرده است، در عرفان نظری هم بلندمرتبه خواهد بود. به عنوان نمونه ما انسان‌هایی را شاهد هستیم كه خيلی صاف و ساده بودند و در هیچ مکتب عرفانی هم درس نخوانده بودند، اما تقوا پيشه كرده بودند و بر اساس نظرات عرفایی همچون آيت‌الله شاه‌آبادی عمل کردند. در نتیجه به جلو حركت كردند. خدا هم راه­‌‌های زيادی به آن‌ها نشان داد و آن‌‌ها توانستند در زمينۀ عرفان عملی موفق شوند

بیشتر بخوانید
شیخ عارف (مروری بر زندگی آیت‌الله محمدعلی شاه‌آبادی)

اشاره: آیت‌الله میرزا محمدعلی شاه‌آبادی، استاد عرفان و اخلاق حضرت امام، دارای ابعاد  شخصیتی مختلف بود. آیت‌الله شاه‌آبادی به عنوان یک مرجع تقلید صاحب رساله، که وجهۀ فقاهتی و اصولی‌شان کمتر مورد توجه قرار گرفته، در حوزۀ فقه و اصول از چهره‌های نامدار عصر خودشان بودند ودر حوزۀ عرفان نظری و عرفان عملی شخصیتی صاحب سبک به شمار می‌روند. استفادۀ حضرت امام از محضر ایشان و ذکر خصوصیات بارز ایشان در مکتوبات و سخنان از استاد شاه‌آبادی، باعث شده که این چهره بعد از انقلاب اسلامی بیشتر شناخته شده و بیش از گذشته به مردم معرفی بشود.

بیشتر بخوانید
معنای فطرت حب ذات و نظر آیت‌الله‌العظمی شاه‌آبادی

فطرت به معنای سرشت و خميرۀ وجود است. در نظر عرفا، اين معنا مأخوذ از آيۀ ۳۰ سورۀ روم است: «فطرة‌َ اللهِ التی فَطَرَ النّاسَ عَليها.» عزيزالدين نسفی در اين زمينه می‌گويد: «فطرت، قضا و قدر است که به روز الست مقدّر کرده شده است. پس اين‌چنين که مراتب ارواح است، بدان که هر يک را مقام معلوم است و از مقام معلوم خود نمی‌تواند گذشت. اقوال و افعال ايشان را همچنين بدانيد، هر يک را مقام و مقداری معلوم است که از آن نمی‌توان درگذشت.»

بیشتر بخوانید

بدان که مفسرین، از عامه و خاصه، هر یک به حسب طریقۀ خود، طوری بیان کیفیت فطری بودن دین یا توحید را کرده‌اند. و ما در این اوراق بر طبق آراء آن‌ها سخن نگوییم، بلکه در این مقام آنچه از محضر شریف شیخ عارف کامل، شاه‌آبادی دام ظله، که متفرد است در این میدان، استفاده نمودم بیان می‌کنم، گرچه بعضی از آن‌ها به طریق رمز و اشاره در کتب بعضی از محققین از اهل معارف هست، و بعضی از آن به نظر خود قاصر رسیده است.

بیشتر بخوانید
فیلسوف فطرت؛ یادداشتی بر دو کتاب شذرات المعارف و رشحات البحار

آیت‌الله شاه‌آبادی از عارفان نامداری است که در جمع ظاهر و باطن به‌نیکویی درخشیده است. بی‌شک شناخت صحیح ویژگی‌ها و اصول موجود در مکتب و سیرۀ عرفانی ایشان، کمک شایانی به محققان حوزۀ اندیشۀ این عارف کامل می‌نماید. از ایشان دو کتاب «شذرات المعارف» و «رشحات البحار» به یادگار مانده است که در این مقاله به بررسی اجمالی این دو کتاب پرداخته شده است.

بیشتر بخوانید

صفحه‌ها